5 dakikalık sanat tarihi dersi
1919'da genç bir ressam, Mona Lisa'nın bir kartpostalını aldı ve yüzüne bıyık çizdi.
Bıyık, bir de keçi sakalı. Altına da kısa, yaramaz bir başlık yazdı. Adamın adı Marcel Duchamp'tı. O kartpostal bugün sanat tarihi kitaplarında duruyor.
Neden mi? Çünkü bir şeyi kanıtladı: ünlü bir tabloyla şakalaşmak, ona saygısızlık değil, onu yeniden canlandırmaktır. Klasik sanatın en ciddi yüzleri, bir espriyle bir anda bugüne yürür.
Size 5 ünlü tabloyu ve onların mizahi hâllerini anlatacağım. Önce asıl hikâyeyi, sonra esprinin neden bu kadar iyi oturduğunu. Gülümseyeceksiniz. Ve bir dahaki müze ziyaretinizde bu tablolara başka gözle bakacaksınız.
Bu dersin tabloları
Mona Lisa (Leonardo da Vinci, 1503'ten sonra) · İnci Küpeli Kız (Vermeer, yaklaşık 1665) · Marat'nın Ölümü (Jacques-Louis David, 1793) · Hilekârlar (Caravaggio, yaklaşık 1594) · Âdem'in Yaratılışı (Michelangelo, 1508–1512)
1. Mona Lisa: Dünyanın en ünlü "iyiyim" yüzü

Leonardo da Vinci bu portreye 1503'te, Floransa'da başladı. Modelin, bir ipek tüccarının eşi Lisa Gherardini olduğu düşünülür. Ama Leonardo tabloyu sahibine hiç teslim etmedi. Yıllarca yanında taşıdı, üzerinde çalışmayı sürdürdü ve Fransa'ya giderken de yanına aldı.
Peki Mona Lisa nasıl bu kadar ünlü oldu? Şaşırtıcı bir cevap: çalındığı için. 1911'de Louvre'dan çalındı ve iki yılı aşkın süre kayıp kaldı. Dünya gazeteleri haftalarca onu yazdı. Bulunduğunda artık sadece bir tablo değil, bir efsaneydi.
Ve o meşhur gülümseme. Mutlu mu, hüzünlü mü, alaycı mı? Beş yüz yıldır kimse emin değil. İşte bu yüzden "I'M FINE", yani "İyiyim" yazısı ona bu kadar yakışıyor. Hepimizin pazartesi sabahı yüzü.
"I'M FINE" Mona Lisa'yı görün →

Bir de burnunda çamaşır mandalıyla duran Mona Lisa var. O gülümseme hiç bozulmuyor. Ama bir şeylere katlandığı belli. Misafir tuvaletinin duvarı için daha iyi bir tablo düşünmek zor.
2. İnci Küpeli Kız: Kim olduğunu kimsenin bilmediği kız

Hollandalı ressam Johannes Vermeer bu tabloyu yaklaşık 1665'te yaptı. Koyu bir zemin, mavi ve sarı bir başörtüsü, omzunun üstünden dönmüş bir bakış ve kulakta parlayan bir inci.
Kız kimdi? Bilmiyoruz. Bu bir portre bile olmayabilir. Hollandalıların "tronie" dediği, belirli birini değil bir ifadeyi, bir karakteri resmeden çalışmalardan biri olduğu düşünülür. Yani dünyanın en ünlü kızlarından biri, aslında hiç kimse.
Sonra o inci. Bu kadar büyük gerçek bir inci o dönem neredeyse imkânsızdı. Bazı uzmanlar onun cilalı cam ya da başka bir malzeme olabileceğini söyler. Vermeer onu birkaç ustaca fırça darbesiyle, birkaç parlak ışık noktasıyla yarattı.
Kimliği belirsiz, incisi belki inci değil. "WHO CARES", yani "Kimin umurunda?" diyerek sakız balonu şişirmesine şaşırmamak lazım.
"WHO CARES" İnci Küpeli Kız'ı görün →

Aynı kız, bu kez burnunu tutmuş, yüzünü buruşturmuş. 350 yıllık bir bakış, tek bir hareketle bir banyo esprisine dönüşüyor.
Burnunu tutan İnci Küpeli Kız'ı görün →
3. Marat'nın Ölümü: Küvetten çalışan adam

Fransız Devrimi, 1793. Jean-Paul Marat devrimin en ateşli gazetecilerinden biri. Ama ağır bir cilt hastalığı var. Rahatlamak için günlerini ilaçlı suyla dolu bir küvette geçiriyor.
Ve küvetten çalışıyor. Küvetin üstüne bir tahta koymuş, yanına ahşap bir sandık çekmiş. Yazıyor, mektup okuyor, makale hazırlıyor.
13 Temmuz 1793'te, Charlotte Corday adında bir genç kadın onu ziyarete geldi ve tam orada, küvetteyken onu bıçakladı. Ressam Jacques-Louis David, devrimin bu şehidini birkaç ay içinde dramatik bir tabloyla ölümsüzleştirdi.
Şimdi tabloya bakın: elinde kalem ve kâğıt, yanında çalışma masası niyetine bir sandık. Mizahi versiyon o sandığın üstüne bir dizüstü bilgisayar koyuyor ve tek kelime yazıyor: "DEADLINE". Teslim tarihi. Ve evet, kelimenin içinde "dead", yani "ölü" kelimesi var. Sanat tarihinin en kara esprilerinden biri, her ofis çalışanının yüreğine dokunuyor.
Evinizde ya da ofisinizde: Çalışma odası, ev ofisi, toplantı odası. Teslim tarihi yaklaşan herkes bu tabloyu anlar.
4. Caravaggio'nun Hilekârları: Kötü seçimler, iyi hikâyeler

Roma, yaklaşık 1594. Bir masada kart oyunu. Solda, saf yüzlü genç bir delikanlı kartlarına bakıyor. Arkasında yaşlıca bir adam, delikanlının kartlarını gözetliyor ve parmaklarıyla ortağına işaret veriyor. Sağdaki genç ise belinin arkasına sakladığı kartı çekmek üzere.
Yakından bakın: işaret veren adamın eldiveninin parmak uçları yırtık. Kartlardaki işaretleri hissetmek için olduğu düşünülür. Caravaggio böyle ayrıntıları bırakmayı severdi.
Peki Caravaggio'nun kendisi? Sanat tarihinin en büyük ressamlarından biri ve en belalı adamlarından biri. Kavgalar, tutuklanmalar, sonunda bir kavgada bir adamın ölümü ve Roma'dan kaçış. Gerçekten kötü seçimler yaptı. Ama tablolarının hikâyesi dört yüz yıldır anlatılıyor.
"BAD CHOICES MAKE GOOD STORIES", yani "Kötü seçimler iyi hikâyeler çıkarır". Bu sözün Caravaggio'dan daha iyi bir örneği zor bulunur.
Mekânınızda: Bar, pub, şarap barı ya da arkadaş sofralarının kurulduğu bir salon. Her masada bir hikâye başlatır.
"BAD CHOICES" tablosunu görün →
5. Michelangelo'nun Elleri: Sanatın en ünlü dokunuşu

Vatikan'daki Sistina Şapeli'nin tavanı. Michelangelo 1508–1512 arasında, dört yıl boyunca, iskelelerin üstünde, başını geriye bükerek bu tavanı boyadı. Bir şiirinde, sakalının göğe döndüğünü, boyanın yüzüne damladığını yazarak bu işten nasıl yakındığını anlatır. Üstelik kendini ressam değil, heykeltıraş olarak görüyordu.
O tavanın en ünlü sahnesi Âdem'in Yaratılışı. Ve o sahnenin en ünlü kısmı da iki el: biri hayat vermek için uzanıyor, öteki almak için. Parmaklar neredeyse değiyor ama değmiyor. Aradaki o küçük boşluk, sanat tarihinin en çok konuşulan boşluğu olabilir.
Mizahi versiyonda o iki el bir tuvalet kâğıdı rulosu için uzanıyor. Herkesin bir gün yaşadığı o acil an. Kutsal bir sahne, gündelik bir dertle buluşuyor. Ve sonuç, duvara asılabilecek en iyi banyo esprisi.
Michelangelo'nun Elleri tablosunu görün →
Peki ders ne?
Klasik sanat, tozlu bir müze salonunda durmak zorunda değil. Bu yüzler beş yüz yıldır bize bakıyor. Arada bir göz kırpmaları, onları daha da sevmemizi sağlıyor.
Duchamp'ın bıyığı bunu yüz yıl önce gösterdi. Bugün aynı oyunu siz kendi duvarınızda oynayabilirsiniz.
MosModern'in mizahi klasik sanat tabloları kanvas baskıdır. Siparişinize özel hazırlanır, çerçeveli ya da sadece kanvas olarak gelir. Çerçeve rengi altın, siyah ya da yeşil olabilir. Altın çerçeve bu tablolarda ayrı bir şaka yapar: müze ciddiyetinde bir çerçeve, ciddiyetsiz bir resim. Kargo ücretsizdir, 30 gün içinde iade edebilirsiniz.
Diğer dersler: Van Gogh'un 8 Tablosu · Hokusai ve Hiroshige: Büyük Dalga'dan Fuji'ye
Yılbaşı yaklaşıyor: Kime ne alacağınızı düşünüyorsanız Yılbaşı Hediyesi: Yıllarca Duvarda Kalacak 10 Tablo Fikri yazımıza göz atın.
Sık sorulan sorular
Mona Lisa neden bu kadar ünlü?
Leonardo da Vinci'nin ustalığı ve gizemli gülümsemesinin yanında, 1911'de Louvre'dan çalınması da büyük rol oynadı. İki yılı aşkın süre kayıp kalması, tabloyu dünya çapında bir efsaneye dönüştürdü. Bugün Paris'teki Louvre Müzesi'nde sergilenir.
İnci Küpeli Kız tablosu kimin, nerede?
Hollandalı ressam Johannes Vermeer'in yaklaşık 1665 tarihli eseridir. Lahey'deki Mauritshuis Müzesi'nde bulunur. Belirli bir kişinin portresi değil, bir karakter çalışması olduğu düşünülür.
Marat'nın Ölümü tablosunda ne anlatılıyor?
Jacques-Louis David'in 1793 tarihli tablosu, Fransız Devrimi'nin gazetecisi Jean-Paul Marat'nın, cilt hastalığı nedeniyle çalıştığı küvette öldürülüşünü anlatır. Tablo Brüksel'deki Belçika Kraliyet Güzel Sanatlar Müzesi'ndedir.
Mizahi klasik sanat tablosu nereye asılır?
Banyo ve misafir tuvaleti en sevilen yerlerdir. "DEADLINE" ve "I'M FINE" çalışma odası ve ofislere, "BAD CHOICES MAKE GOOD STORIES" bar, kafe ve salonlara, "WHO CARES" ise genç odalarına çok yakışır.
Daha fazla hikâye: Bu tabloların orijinallerinin hikâyeleri ve daha fazlası: Dünyanın en ünlü 15 tablosu.
Not: Bir gün Louvre'da Mona Lisa'nın önündeki kalabalığa karıştığınızda, içinizden yavaşça "I'm fine" deyin. Gülümsemesinin anlamı birden değişecek.

